Posts tagged ‘burgers en stoommachines’

Vertellen is boeien, en boeien is leren.

Het geschiedenisonderwijs maakt gebruik van tien “Tijdvakken” die elk getypeerd worden door “Kenmerkende aspecten”. Het is een poging om de oriëntatie in de geschiedenis te verduidelijken, welk tijdvak was er eerder, en de tijdvakken te duiden aan de hand van de belangrijkste ontwikkelingen. Net als de Canon van Nederland, die  hetzelfde poogt te doen, kan dit een belangrijk hulpmiddel zijn. En ja: elke structuur gaat ergens mank en er zijn dus voor- en tegenstanders van deze methodiek.

Ik was als student niet zo’n kei in het onthouden van feiten, en mijn smoes tegenover mijn hoogleraar was dan ook  dat “ik meer iemand was voor de grote lijnen”. Ik kreeg dan een bijzonder tactvol gestelde repliek: “dat is ook hééél belangrijk, maar wat heeft u aan grote lijnen als u ze niet met feiten kunt onderbouwen?”. BAM! Dus toch maar weer de Romeinse keizers en de pausen uit het hoofd geleerd.

Gaan we in het onderwijs onze kids dus grote lijnen bijbrengen, dan zullen er toch feitelijkheden aan te pas moeten komen. En dan komen we in het domein van de parate kennis, een tegenhanger van het streven naar oriëntatie-kennis. En de lesmethoden die ermee moeten werken bewandelen dan ook een middenweg. Niet teveel feiten, maar met tekst, tabellen, plaatjes met bijschriften, samenvattingen de leerling te lijf. En niet te vergeten de docent.

Wat te maken van het kenmerkend aspect “Ontstaan van handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie”?. Geplaatst in het tijdvak van “Regenten en vorsten”, ofwel de 17e eeuw. Je kunt het bijna niet abstracter formuleren. Vroeger leerde men “1602, VOC”, maar uiteraard komt ook nu de VOC volop in de hoofdstukken van de lesmethoden voor. Aandelenverkoop, specerijen, forten langs de weg naar de Oost. Maar het blijft toch wat ver van je bed.

En daarom ben ik zo’n groot voorstander van verhalen in de klas. Met een verhaal kun je de kenmerkende aspecten een gezicht geven, een context scheppen waar de dingen in elkaar grijpen. Waarom niet vertellen van de muiterij op de Batavia? Het geeft een beeld van hoe zo’n schip functioneerde, hoe lang het onderweg was, waarom men af en toe uit koers raakte en in Australië terecht kwam. Over de rauwdouwers op de schepen en over de harde hand van Jan Pieterszoon Coen. Een indrukwekkend verhaal kleurt zo’n “kenmerkend aspect” mooi in.

Bezoek het replica van de Batavia in Lelystad en de geschiedenis komt nog meer tot leven!

Om nog een voorbeeld te noemen:  het kenmerkend aspect uit het tijdvak van “Steden en Staten”, “Het begin van staatsvorming en centralisatie”. Vertel over de teloorgang van het graafschap Holland onder Jacoba van Beieren, als Philips de Goede  van Bourgondië alle gewesten onder één noemer brengt, de reden waarom later alles van de Spaanse koning zou worden. Een machteloze jonge gravin ten prooi aan ambitieuze edellieden en geldgebrek door aanhoudende (Hoekse en Kabeljauwse) twisten.  Het hoeft niet de versie van 1860 te zijn, haar verhaal kent vele updates.

Mits goed verteld zullen de verhalen, als aanvulling op de lesmethoden, de tijdvakken en hun “kenmerkende aspecten” meer tot leven brengen. En daarmee  meer boeien. En als de leerling geboeid raakt leert hij/zij beter. En die oriëntatie-kennis komt dan wel goed. De parate ook trouwens…

Stamboeck: De verhalen terug in de klas! www.stamboeck.nl
Volg Stamboeck op Facebook
Volg Stamboeck op Twitter

Advertenties

12 oktober 2011 at 5:02 pm 8 reacties

Jut

Soms loop je tegen een verhaal aan dat leuk is om te vertellen maar waarvan je de relevantie nog niet zo ziet. En dan moet je daar gewoon induiken, kijken wat er gebeurt.

Zo liep ik aan tegen Hendrik Jacobus Jut. Die van de kop. Nooit geweten dat dat een gewetenloze moordenaar was. Ik was geïntrigeerd en besloot om dat verhaal eens op te schrijven voor Stamboeck Storyboard. Maar de relevantie voor de geschiedenisles dan? Met de haren erbij slepen? Misschien, misschien ook niet.

Hendrik Jacobus Jut was kelner in Scheveningen, had geen geld maar wel zijn vriendin zwanger gemaakt. Zijn vriendin had gewerkt bij een weduwe die veel geld had uit een nalatenschap, en ze pronkte ermee. Met types als Jut in de buurt niet verstandig. Jut besloot samen met zijn vriendin de weduwe van het leven te beroven, nam tegelijk het leven van de dienstmeid mee, en roofde een kapitaal aan juwelen en waardepapieren. Den Haag was in shock, van de dader geen spoor. Jut tartte het lot door op de begrafenis van de weduwe rond te bazuinen dat de dader wel eens onder de aanwezigen zou kunnen zijn…

Jut en vriendin pakten de boot naar New York, verzilverden een deel van de buit, gingen via Engeland naar Vught om zich daar te vestigen, en daar werd hun dochtertje geboren. Later nog een reis naar Zuid Afrika, en teruggekomen vestigde Jut zich in Rotterdam en kocht een tapperij aan ’t Haagse Veer. Het was een kwestie van tijd. Hij sprak in een dronken bui zijn mond voorbij, en in zijn kroeg kwamen nogal wat Hagenezen…..

Enfin Jut en vriendin, inmiddels echtgenote, gearresteerd. Thuis werden bewijzen gevonden en in1876 stond het stel terecht. Bij uitzondering besteedden de kranten héél veel aandacht aan deze gewetenloze daad. Het volk  woedend en eiste de kop van Jut. Een kermisexploitant doopte zijn spelletje om in de Kop van Jut, heel Nederland kon zijn woede kwijt met een hamer. Mooi, Jut was verzekerd van eeuwige roem.
Jut kreeg levenslang en zijn vriendin 12 jaar cel. Jut stierf in 1878, vriendin pas in 1926 na een turbulent leven.

Mooi verhaal, maar bijzonder? Kan in elke tijd voorkomen. Niets voor de geschiedenisles. Of toch?

Laat nou de doodstraf afgeschaft zijn in 1870. Midden in de tijd van de modernisering van de wetgeving (denk aan het Kinderwetje van 1874). Het volk eist de “Kop van Jut”, zijn zij al gewend aan het feit dat de doodstraf (onthoofding of galg) niet meer bestaat? Wil men voor deze gewetenloze dubbele moordenaar een uitzondering? Dan staat plots dat kermis-spelletje symbool voor heel iets anders. Het verhaal van Jut krijgt zijn plaats in de geschiedenis door het te koppelen aan de modernisering van de wetgeving. Een zijtak van het kenmerkend aspect: Discussies over de ‘sociale kwestie’. En daarom verdient het zijn plaats in Stamboeck Storyboard.

Het verhaal heeft nog een bijzondere uitsmijter. Jut sterft in 1878. De universiteit van Groningen besluit zijn hoofd te bewaren op sterk water. Als bijzondere rariteit (het is tenslotte de Kop van Jut), als tegemoetkoming aan de eis van het volk of vanuit een “Buikhuisen avant la lettre”-gedachte? Het is tentoon gesteld in het pathologie-museum van de universiteit.
Bestaat de kop van Jut dan nog steeds? Nee. De pot is gaan lekken. We moeten het nu doen met het kermis-spelletje. En met een mooi verhaal.

Stamboeck: De verhalen terug in de klas! www.stamboeck.nl

Volg Stamboeck op Twitter

13 april 2011 at 9:21 am 2 reacties


Stamboeck

Alexander Luns

Stamboeck’s Blogs